SŁOWNIK POJĘĆ Drukuj +

W niniejszym słowniku znajdziecie Państwo pojęcia z obszaru rynku energii, w szczególności dotyczące obrotu giełdowego. Słownik ten będzie rozbudowywany na Państwa życzenie. Jeżeli zechcą Państwo zgłosić pojęcie do słownika prosimy taką informacje kierować na adres: dcg@tge.pl

 

A____________________________

AAC - Already Allocated Capacity to już przydzielone uczestnikom rynku zdolności przesyłowe, czyli zdolności przesyłowe zarezerwowane na podstawie historycznych kontraktów długoterminowych i uprawnienia nabyte przez uczestników w wyniku uprzednio przeprowadzonych aukcji rezerwacji zdolności przesyłowych.

Adverse Flow - Przepływ energii przeciwny zamierzonemu przepływowi modelowemu tj  z obszaru niskich cen do obszaru wysokich cen; AF wynika z  braku stosowania mechanizmów MC i zmniejsza jego efekty ekonomiczne, ale też jest efektem charakterystycznym dla stosowanego mechanizmu ( np. z powodu zróżnicowania algorytmów, niepełnego przepływu danych i informacji).

After Trade System - ATS - System informacyjny zapewniający obsługę uczestników rynku po dokonaniu transakcji, w tym rozliczenia i fakturowanie (settlement, biling).

Aplication Program Interface - API - Interface uczestnika rynku do przyjmowania i przekazywania danych.

Area Price - AP - cena godzinowa określona dla obszaru ofertowania zdefiniowanego przez TSO, gdy przewidywane jest wystąpienie ograniczeń w przesyle energii do innego BA.

Auction Office / Allocation Office - instytucja (giełda, biuro aukcyjne) odpowiedzialne za przeprowadzenie zleconego procesu ustalenia trans-granicznych zdolności przesyłowych i ceny, zapewnienie działania systemu informatycznego, łączności i przepływ informacji.

Available Transmission Capacity (Available Transfer Capacity) - ATC - Dostępna Moc Przesyłowa to zdolność przesyłu, część NTC, która jest dostępna po każdej fazie procedur alokacji dla działalności komercyjnej połączeń międzysystemowych w konkretnych fizycznych uwarunkowaniach systemu przesyłowego. Operator publikuje wartość ATC dla każdego typu aukcji: roczny, miesięcznych i dziennych i po zakończeniu aukcji dziennej. W przypadku gdy uczestnik aukcji, który uzyskał przydział trans-granicznych zdolności przesyłowych poprzez udział w aukcji rocznej lub miesięcznej, zwraca te zdolności do operatora aukcji w celu odsprzedaży, w kolejnej alokacji wartość ATC zwiększa się o wartość zwróconych trans-granicznych zdolności przesyłowych. W wyniku nettowania (saldowania), które przeprowadzane jest po nominacji trans-granicznych zdolności przesyłu uzyskanych w aukcjach długoterminowych, wartość ATC dla aukcji dziennej zwiększa się o wielkość uzyskaną w wyniku saldowania dotychczasowych nominacji. ATC = NTC - AAC = TTC - TRM - AAC.

ATC allocation metod = NTC allocation metod - metoda wyznaczania i alokacji zdolności przesyłowych na granicy między systemami lub strefami w modelu ATC to metodologia w której handlowe wielkości mocy przesyłowej oferowane są na bazie uzgodnień dokonanych między operatorami dwóch sąsiadujących stref cenowych w okresie przed alokowaniem mocy (tj. przed aukcją mocy) biorąc pod uwagę fizyczne właściwości tych stref,  w tym z uwzględnieniem ograniczeń sieciowych i spodziewane zapotrzebowanie na handlowe zdolności przesyłu .

B____________________________

Bidding Area  (Hub) - BA -  obszar ofertowania, to ograniczona geograficznie część sieci systemowej, w którym składane są oferty i możliwe jest wyznaczenie jednolitej ceny rynkowej energii dla określonej godziny  lub grupy godzin na rynku dnia bieżącego, rynku dnia następnego lub na rynki o dłuższych horyzontach czasowych.
Bilateral Trading - Handel dwustronny to bezpośredni handel energią pomiędzy uczestnikami rynku realizowany bez pośredników (brokerów) i bez udziału PX

Block Bid - Oferta blokowa dotyczy serii następujących po sobie godzin i limitowanej mocy dostaw, zgodnie z zapisami regulaminu PX.

Border Capacity - BC - dopuszczalna moc przesyłu na konkretnej granicy (punkcie granicznym0 określona przez operatora/ operatorów.


Border Capacity Model - BCM - Model Mocy Trans-granicznej, to model wyznaczania trans-granicznej mocy przesyłowej (Border Capacity - BC)  i jej alokacji, stosujący uproszczoną metodę odwzorowania obszaru Control Area - CA za pomocą jednego węzła. 

C____________________________

Capacity = Volume - (patrz Volume)

Control Area - Obszar Zarządzania, to część systemu ENTSO-E geograficznie i technicznie spójna, najczęściej obejmująca terytorium jednego TSO  i przez niego zarządzana, ograniczona na swych granicach przez punkty pomiaru mocy wymienianej z sąsiadami, z określoną podażą, popytem i przepływami

Contractual Flow - Przepływ Kontraktowy (handlowa wymiana energii między dwoma sąsiednimi obszarami) wyznaczony zgodnie z regulaminem rynku

Convergence - zgodność, zbliżanie się wartości, bliskość cech i parametrów charakteryzujących rynki

Common Grid Model - CGM - Wspólny Model Sieci - WMS - model/modele odpowiedni/ odpowiednie dla wykorzystania w działaniach dotyczących całego rynku europejskiego, a przynajmniej w obszarze pracy synchronicznej zawierający szczegółowy opis sieci przesyłowej, w tym lokalizację punktów wytwarzania i odbioru energii.

E____________________________

Economic Welfare = social welfare - to ekonomiczny wskaźnik efektu łączenia rynków definiowany jako suma zysku odbiorców (consumer surplus) i wytwórców (producer surplus); zysk odbiorców wynika z obniżki ceny zakupu energii w stosunku do ceny jaką byli gotowi zapłacić, zysk producentów wynika z podwyżki ceny sprzedaży energii w stosunku do ceny za jaką byli gotowi sprzedać.

F____________________________

Flexible Bid - Elastyczna Oferta Cenowa to oferta sprzedaży energii o najwyższym poziomie ceny, złożona na daną godzinę w trakcie aukcji na dzień następny.

Flow-Based - FB/ Flow-Based Allocation - FBA  - metoda wyznaczania i alokacji zdolności przesyłowych na granicy między systemami lub strefami w modelu FB to metodologia  oparta o fizyczne przepływy energii elektrycznej, w której handlowe trans-graniczne zdolności przesyłu mocy są oferowane dla danego regionu przez biuro aukcyjne; handlowe zdolności przesyłu między sąsiadującymi, lub nie graniczącymi ze sobą bezpośrednio strefami, nie przez operatorów w okresie poprzedzającym aukcję, ale jako bezpośredni wynik złozonych ofert z uwzględnieniem charakterystyki technicznej i ograniczeń systemu przesyłowego; celem FBA jest maksymalizacja efektu ekonomicznego social welfare dla całego regionu, którego dotyczy

FB Market Coupling - FB MC - łączenia rynków energii elektrycznej z zastosowaniem mechanizmu Flow Based Alocation.

G____________________________

Gate Closure /Gate Closure Time - GCT - Czas Zamknięcia Bramki to godzina, po której oferty dotyczące energii nie są przyjmowane i akceptowane w zakresie  dostawy na dzień D

I____________________________

Interim Tight Volume  Coupling - ITVC -  Mechanizm TVC jw., traktowany obecnie jako przejściowy do wprowadzania pełnego mechanizmu integracyjnego price coupling na granicy Regionów CWE i Nordic.

Implicit Auction (of Rights) - Aukcja implicit to zintegrowany obrót mocami przesyłowymi i energią ujawniający pełne koszty obydwu elementów kosztowych produkcji tj mocy i energii oraz kosztów ograniczeń, co wymusza przepływ energii z obszarów nadmiaru zdolności wytwórczych tj niższych cen do obszarów deficytu tj. wyższych cen; aukcja mocy przesyłowych jest włączona w sposób pełny i naturalny w proces aukcji energii; IA jest stosowana dla  zintegrowania dwóch sąsiednich obszarów oferowania energii zapewniając najniższą cenę wypadkową; Aukcja typu implicit to mechanizm używany zarówno dla market coupling jak i market splitting - nie występują żadne różnice w algorytmach obliczeniowych i zasadach. MC i MS różnią się jedynie rozwiązaniami organizacyjnymi (własność biura aukcyjnego/ firmy zarządzającej mechanizmem łączenia rynków), sposobem wykorzystania algorytmu centralnego i zakresem wykorzystania danych otrzymanych z biura aukcyjnego przez rynki narodowe (giełdy i operatorów)

Inter TSO Compensation Mechanism  - ITC Mechanism  to mechanizm wynikający z Rozporządzenia UE nr 838/2010, obowiązujący od  3 marca 2011, dotyczący rekompensat  kosztów OSP związanych z zapewnieniem technicznych przepływów tranzytowych energii na rzecz innych operatorów. Rekompensaty  dotyczą strat w systemie spowodowane tranzytem oraz zwrot kosztów za dodatkowe elementy infrastruktury, które są niezbędne dla realizacji tych przepływów.  Poziom europejskiego funduszu kompensacyjnego jest określany przez Komisję Europejską (obecnie 100 mln  €/rok), a kwota ta jest zwiększana dodatkowo przez opłaty trans-graniczne nałożone na wymianę energii (eksport i import) z krajami spoza UE (w 2011 r. -  € 0,8 / MWh). Rekompensaty nie obejmują utraconych przez OSP potencjalnych korzyści finansowych wynikających z ograniczania zdolności przesyłu możliwych do wykorzystania z handlu energią.

L____________________________

Loose Volume  Coupling - LVC -  Mechanizm "luźnego" koordynowania określania wielkości mocy przesyłowych (LVC), w którym występują różnice w określeniu cen przez każdą z PX sąsiednich rynków. Im  większy zakres akceptacji przez giełdy wymuszonych przepływów energii między rynkami,  tym mniej zasad rynkowych stosuje centralny (wspólny) algorytm obliczający moce trans-graniczne przesyłowe w tym systemie, i mniej kompletny zakres wymienianych informacji rynkowych, tym bardziej luźny MC; w zależności od zakresu wzajemnej swobody giełd tym mniejsza konwergencja cenowa rynków i efektów ekonomicznych łączenia rynków w stosunku do TVC lub PC

M____________________________

Market Coupling - MC - Łączenie Rynków, to mechanizm łączenia rynków/ obszarów działania giełd, w którym wykorzystywany jest wspólny algorytm kalkulacji cen z bazą danych łączonych rynków a TSO zapewniają moc przesyłową; określana jest cena na obszarze wspólnego rynku i możliwe przepływy mocy; Market coupling wykorzystuje aukcję typu implicit prowadzoną wspólnie przez 2 lub więcej PX, zatem słowo łączenie (coupling) może dotyczyć wielu rynków jednocześnie. Każda PX przedstawia niezbędne dane rynkowe do biura aukcyjnego, gdzie stanowią wsad do algorytmu obliczającego parametry łączenia rynków, natomiast TSO zapewniają dane w zakresie zdolności przesyłowych między obszarami rynków. W wyniku obliczeń otrzymywane są dane dotyczące wielkości przepływów pomiędzy rynkami i ceny w każdym z obszarów rynkowych. Dane o dostępnych mocach przesyłowych są wykorzystywane jako informacje uzupełniające przy obliczeniach cenowych PX, ponieważ pozwalają podjąć decyzje uwzględniające możliwości wymiany trans-granicznej. Dodatkowo PX może zastosować ceny i efekty uzyskane w obliczeniach centralnego algorytmu na podstawie złożonych ofert. Procedury są zróżnicowane zależnie od tego, czy przyjmuje się formuły price market coupling, tight lub loose volume market coupling.

Market Splitting - MS/ Price Splitting - PS - Podział Rynku, to mechanizm podziału rynku jednej giełdy energii na strefy (o zróżnicowanej cenie), których granice  przechodzą przez punkty ograniczeń przesyłu pomiędzy wyodrębnionymi obszarami ofertowymi, realizowany po zakończeniu akcji ofertowej; price splitting wprowadził Nord Pool w 1993; Market splitting wykorzystuje aukcję typu implicit prowadzoną przez jedną PX w ramach aukcji energii DAM. Nord Pool Spot realizuje market splitting  uwzględniając fakt, że cena przesyłu między obszarami ofertowania (bidding areas) jest dołączona do ceny energii, które analizowane są łącznie w procesie oceny ofert. Niestety zdarza się, że moc przesyłowa między obszarami jest ograniczona  i ceny obszarowe różnią się między sobą, więc nie następuje wyrównanie (covergence) cen. Zatem pojęcie market splitting określa sytuację, kiedy występowanie  ograniczeń przesyłowych (congestions) prowadzi do podziału/ zróżnicowania między poszczególnymi częściami rynku. Market splitting to jest również price coupling, ale dla 1 giełdy.

Market Clearing Price - MCP - Cena Rozliczeniowa Energii to cena dla danej godziny wyznaczona na podstawie ofert dla danego obszaru rynku

Market Coupling Capacity - MCC - Moc Łączenia Rynków, to moc postawiona do dyspozycji firmy zarządzającej mocami na granicy systemów określana algorytmem lub zależna od decyzji właścicieli w umowach z firmą zarządzającą

Market Coupling Flow - MCF - Optymalny przepływ energii pomiędzy połączonymi rynkami wyznaczony w procesie MC

N___________________________

Net Exchange - Saldo Wymiany to różnica pomiędzy importem i eksportem energii dla danego obszaru rynku

Net Transfer Capacity - NTC - Moc Wymiany Netto to dostępna zdolność przesyłu, czyli możliwa moc wymiany netto między rynkami (bidding areas) określona między dwoma obszarami na danym profilu technicznym, zgodne z normami bezpieczeństwa operacyjnego każdego z systemów, przy założeniu, że z wyprzedzeniem znamy z całkowitą pewnością warunki operacyjne sieci, generacji i zapotrzebowania na energię i moc. Operator systemu ogłasza szacunkową wartość NTC oddzielnie dla każdego kierunku wymiany na każdej granicy, która jest ustalona z góry wspólnie z operatorami sąsiadującego systemu. Operator podaje również wartość NTC w dniu D-1 poprzedzającym dostawę, która jest rzeczywistą wartością NTC, i która może się różnić od podanej poprzednio wartości szacunkowej NTC w przypadku, gdy zaszły nadzwyczajne okoliczności eksploatacyjne lub nieprzewidywalne zdarzenia systemowe. NTC = TTC - TRM.

Netting of Capacity Rights - nettowanie (saldowanie) zdolności przesyłowych alokowanych dla przeciwnych kierunków przepływu energii jest czynnością zwiększającą trans-graniczne zdolności przesyłowe; w alokacji FB  saldowanie odbywa się automatycznie, a w alokacji NTC może być zastosowane wtedy, gdy od wymagane jest obligatoryjne wykorzystanie alokowanych uprawnień do zdolności przesyłowych (obligatory use of transmission rights)

NTC Allocation Metod = ATC allocation metod - patrz wyżej

O____________________________

Over-The-Counter - OTC - Handel OTC to obrót energią pomiędzy uczestnikami rynku realizowany przez pośredników (brokerów), ale bez udziału Giełdy Energii

P____________________________

Price Area - PA - Obszar cenowy to jeden obszar ofertowania (lub kilka obszarów z jednakową ceną). Liczba obszarów cenowych może być różna dla poszczególnych godzin; oczekiwany europejski idealny stan docelowy to jeden obszar cenowy, ale ich liczba może rosnąć wraz z wystąpieniem ograniczeń przesyłowych między obszarami

Price Coupling - PC -  Ujednolicanie Cen to mechanizm wspólnej ceny rynkowej kreujący strefę jednolitej ceny energii na obszarach dotychczas odrębnych rynków narodowych i regionalnych poprzez zastosowanie jednego algorytmu obliczeniowego; jest to rozwiązanie docelowe rynku europejskiego zwiększające  płynność i powodujące ujednolicanie się poziomu cen; PC zostało wprowadzone obszarze wspólnego rynku energii Francji, Belgii i Holandii; Price coupling to mechanizm, w którym wszystkie dane i zasady rynkowe rynków podlegających łączeniu są uwzględnione w centralnym algorytmie. Wszystkie parametry poszczególnych obszarów są uzyskiwane w jednym procesie obliczeniowym: ceny, lista produkujących jednostek wytwórczych, pozycja netto wymiany trans-graniczne. Każda z tych informacji jest następnie wprowadzana do systemu obliczeniowego giełd, które tworzą programy pracy jednostek.

Participant Client System - PTC - System informatyczny niezbędny każdemu uczestnikowi rynku dla udziału w handlu zorganizowanym na danym rynku

Power Transfer Distribution Factor - PTDF -  współczynnik rozpływu mocy - współczynnik określający procentową zmianę przepływu w elemencie systemu przesyłowego (linia, transformator) pod wpływem zmiany generacji w danym węźle lub obszarze; współczynniki są określane wspólnie przez wszystkich zainteresowanych operatorów na podstawie analizy wpływu ofert/ kontraktacji na przepływy mocy przez każdą z granic, a następnie wyniki obliczeń są koordynowane dwustronnie przez operatorów na wspólnych granicach dla określenia mocy zgłaszanej do wykorzystania w ramach aukcji mocy (w zestawieniu z mocą dopuszczalną BC); macierz współczynników PTDF i mocy BC dla każdego z okresów (rok, miesiąc, tydzień, dzień) są przekazywane do domu aukcyjnego ( operatora prowadzącego aukcję trans-graniczną)

Price Convergence - zbliżanie się do siebie, zgodność cen energii elektrycznej po dokonaniu procesu łączenia rynków zapewniającego przepływ energii ze strefy cen niższych do strefy cen wyższych; zgodność/ rozchylenie cen to parametr oceny skuteczności procesu łączenia rynków, gdy ceny energii w sąsiednich strefach są identyczne uznaje się, że proces łączenia rynków był skuteczny.

R____________________________

Ramping -  specyficzne ograniczenie wprowadzone przez operatorów na połączeniach prądu stałego, zgodnie z którym zmiana mocy przesyłanej w kolejnych godzinach nie może przekroczyć określonej liczbowo wielkości; w przypadku gdy podany limit jest przekroczony, operator zmniejsza planowany przepływ do wartości dopuszczalnej.

S____________________________

Secondary Trading - obrót wtórny/ rynek wtórny to uprawnienie  i obszar handlu nabytymi uprawnieniami do zdolności przesyowych.

Service Level Agreement - SLA - Umowa określająca warunki udziału w rynku zorganizowanym i standardy usług  świadczonych uczestnikowi.

Social welfare = economic welfare - patrz wyżej

Source-To-Sink Allocation - alokacja źródło-odbiór - metoda bezpośredniej alokacji drogi przepływu energii pomiędzy dostawcą i odbiorcą w procesie FBA realizowana automatycznie w procesie kalkulacji przez algorytm obliczeniowy z wykorzystaniem macierzy PTDF, niezależnie od tego czy strony transakcji  są zlokalizowane w strefach sąsiednich, czy w strefach nie sąsiadujących ze sobą; w metodzie alokacji NTC w takim przypadku niezbędna jest kontraktacja zdolności przesyłowych u wszystkich zaangażowanych w przesyle operatorów stref.
Splitting / System Splitting - Podział jednolitego rynku na obszary o różnym poziomie cen rozliczeniowych generujący zachętę cenową do produkcji energii w obszarze deficytu, co wymusza przepływ przez punkt ograniczenia.

T___________________________

Tight Volume Coupling - TVC - Mechanizm ścisłego skoordynowania określania wielkości mocy przesyłowych (jeden algorytm), w którym po indywidualnym określeniu cen przez giełdy sąsiednich rynków (wymagane są dane jak dla price coupling) w pierwszym kroku wspólnie określane są przepływy energii między rynkami, które w drugim kroku służą do weryfikacji cen dla każdej giełdy oddzielnie wg własnego algorytmu;  może to spowodować wystąpienie pewnych różnic cenowych lub przepływów niezgodnych z tendencjami cenowymi danego rynku, ale mechanizm utrzymuje rozdział obszarów działania i suwerenność giełd;

TVC jest systemem MC zastosowanym na połączeniu Regionu Nordic i CWE, w którym wszystkie zasady i informacje  rynkowe dotyczące obydwu regionów wprowadzono do algorytmu stosowanego przez firmę aukcyjną EMCC. Po zamknięciu bramki każda z giełd dokonuje scalenia informacji ofertowej swego rynku, która w formie plików trafia do EMCC. Jednocześnie właściciele połączeń trans-granicznych (operatorzy) przekazują do EMCC deklaracje o możliwości wykorzystania całej lub części ich zdolności przesyłowych. Następnie algorytm określa optymalne moce przesyłowe (MCF) stosując kryterium najwyższych korzyści dla odbiorców energii. Po tych obliczeniach EMCC przedstawia giełdom optymalne zestawienie ofert produkcyjnych i zakupowych uwzględniające MCF. Na tej podstawie, po uwzględnieniu wskazań EMCC, giełdy ustalają własne ceny.

Total Transfer Capacity - TTC - Całkowita Moc Wymiany to dostępna zdolność przesyłu, czyli możliwa moc wymiany to program maksymalnej wymiany między dwoma obszarami na danym profilu technicznym, zgodne z normami bezpieczeństwa operacyjnego każdego z systemów, przy założeniu, że z wyprzedzeniem znamy z całkowitą pewnością warunki operacyjne sieci, generacji i zapotrzebowania na energię i moc.

Transmission Reliability Margin - TRM - Rezerwowe (Niezawodnościowe) Zdolności Przesyłu to rezerwowe trans-graniczne zdolności przesyłowe utrzymywane przez operatora na wypadek możliwych awaryjnych zdarzeń nadzwyczajnych oraz z powodu możliwego  braku dokładności danych systemowych stosowanych do wyznaczenia wartości TTC. TRM wynika z odchyleń występujących w realiach działania systemu energetycznego w przypadku stosowania przez operatorów częstotliwościowej regulacji pierwotnej i wtórnej oraz w przypadku wymiany awaryjnej realizowanej dla zarządzania systemami w sytuacji braku zbilansowania podaż-popyt.

Trilateral Market Coupling - TLC - MC trzech rynków (Holandia, Belgia, Francja) zrealizowany przez giełdy APX, Belpex i Powernext w listopadzie 2006 z jednym algorytmem ustalającym cenę DAM i określającym wielkość przepływów na dwu wewnętrznych granicach międzysystemowych.

V____________________________

Volume =  Capacity -  tutaj: Moc /Zdolność Przesyłu Energii, która charakteryzuje element infrastruktury trans-granicznej na poziomie akceptowanym przez TSO, przy spełnieniu systemowych parametrów technicznych i na określonym poziomie bezpieczeństwa dostaw; Volume to również w innym kontekście moc/ zdolność produkcyjna.

Volume Coupling - VC -  Łączenie Wolumenów (Mocy), to mechanizm wspólnego określania mocy przesyłowych (MCC) na granicy obszaru poprzez aukcje typu implicite realizowane przez dwie lub więcej giełd; moce trans-graniczne są obliczane w Auction Office w oparciu o przekazane dane ofertowe, ale decyzje cenowe podejmują PX; VC może skutkować małymi przepływami VC został wprowadzony na granicy Regionu Nordic i Niemiec w 2009.

Z____________________________

Zone - strefa, strefa ofertowania (bidding area); strefa powinna zostać zdefiniowana w sposób zapewniający najbardziej efektywne zarządzanie rynkiem w oparciu o kryteria techniczne, ekonomiczne i prawne (istotne dla oceny efektywności); zdefiniowanie obszaru strefy ma wpływ na określenia sygnałów cenowych i określenia metod zarządzania ograniczeniami; strefy dotyczą rynków o wszystkich horyzontach czasowych.





Kurier TGE

Cookies
Serwis TGE.pl wykorzystuje cookies. Więcej informacji na temat zasad wykorzystywania cookies w serwisie TGE.pl oraz sposobu ich wyłączenia w Polityce cookies