Słownik pojęć MC Drukuj +

W niniejszym słowniku znajdziecie Państwo pojęcia z obszaru rynku energii, w szczególności dotyczące obrotu giełdowego. Słownik ten będzie rozbudowywany na Państwa życzenie. Jeżeli zechcą Państwo zgłosić pojęcie do słownika prosimy taką informacje kierować na adres: bpm@tge.pl

 

A____________________________

AAC - Already Allocated Capacity - to już przydzielone uczestnikom rynku zdolności przesyłowe, czyli zdolności przesyłowe zarezerwowane na podstawie historycznych kontraktów długoterminowych i uprawnienia nabyte przez uczestników w wyniku uprzednio przeprowadzonych aukcji rezerwacji zdolności przesyłowych.
Adverse Flow – AF (Niekorzystny przepływ) - przepływ energii przeciwny zamierzonemu przepływowi modelowemu tj.  z obszaru niskich cen do obszaru wysokich cen; AF wynika z  braku stosowania mechanizmów »MC i zmniejsza ich efekty ekonomiczne, ale też jest efektem charakterystycznym dla stosowanego mechanizmu (np. z powodu zróżnicowania algorytmów, niepełnego przepływu danych i informacji).
After Trade System - ATS - system informacyjny zapewniający obsługę uczestników rynku po dokonaniu transakcji, w tym rozliczenia i fakturowanie (settlement, biling).
Agency for the Cooperation of Energy Regulators – ACER (Agencja ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki) – to agencja, której misja polega na wspieraniu krajowych organów regulacji energii w wypełnianiu spoczywających na nich obowiązków na poziomie UE, a także na koordynowaniu ich działań. Utworzono ją na mocy trzeciego pakietu energetycznego – zbioru dyrektyw i rozporządzeń, które weszły w życie w 2011 r. Jej siedziba mieści się w Lublanie, stolicy Republiki Słowenii.
Aplication Program Interface - API - interfejs uczestnika rynku do przyjmowania i przekazywania danych.
Allocation Constraints (Ograniczenia alokacji) - to ograniczenia, których należy przestrzegać podczas alokacji zdolności przesyłowych i które są potrzebne, aby utrzymać system przesyłowy w granicach bezpieczeństwa pracy, a które nie zostały przełożone na transgraniczne zdolności przesyłowe lub są potrzebne do zwiększania efektywności alokacji zdolności przesyłowych.
Area Price - AP - cena godzinowa określona dla obszaru ofertowania zdefiniowanego przez »TSO, gdy przewidywane jest wystąpienie ograniczeń w przesyle energii do innego »BA.
ATC allocation metod = NTC allocation metod - metoda wyznaczania i alokacji zdolności przesyłowych na granicy między systemami lub strefami w modelu ATC to metodologia w której handlowe wielkości mocy przesyłowej oferowane są na bazie uzgodnień dokonanych między operatorami dwóch sąsiadujących stref cenowych w okresie przed alokowaniem mocy (tj. przed aukcją mocy) biorąc pod uwagę fizyczne właściwości tych stref,  w tym z uwzględnieniem ograniczeń sieciowych i spodziewanego zapotrzebowania na handlowe zdolności przesyłu.
Auction Office / Allocation Office - instytucja (giełda, biuro aukcyjne) odpowiedzialne za przeprowadzenie zleconego procesu ustalenia trans-granicznych zdolności przesyłowych i ceny, zapewnienie działania systemu informatycznego, łączności i przepływ informacji.
Available Transmission Capacity (Available Transfer Capacity) - ATC (Dostępna Moc Przesyłowa) - to zdolność przesyłu, część »NTC, która jest dostępna po każdej fazie procedur alokacji dla działalności komercyjnej połączeń międzysystemowych w konkretnych fizycznych uwarunkowaniach systemu przesyłowego. Operator publikuje wartość ATC dla każdego typu aukcji: rocznych, miesięcznych i dziennych i po zakończeniu aukcji dziennej. W przypadku gdy uczestnik aukcji, który uzyskał przydział trans-granicznych zdolności przesyłowych poprzez udział w aukcji rocznej lub miesięcznej, zwraca te zdolności do operatora aukcji w celu odsprzedaży, w kolejnej alokacji wartość ATC zwiększa się o wartość zwróconych trans-granicznych zdolności przesyłowych. W wyniku nettowania (saldowania), które przeprowadzane jest po nominacji trans-granicznych zdolności przesyłu uzyskanych w aukcjach długoterminowych, wartość ATC dla aukcji dziennej zwiększa się o wielkość uzyskaną w wyniku saldowania dotychczasowych nominacji. ATC = »NTC - »AAC = »TTC - »TRM - »AAC.

B____________________________

Bidding Area  (Hub) - BA (Obszar ofertowania) - to ograniczona geograficznie część sieci systemowej, w którym składane są oferty i możliwe jest wyznaczenie jednolitej ceny rynkowej energii dla określonej godziny  lub grupy godzin na rynku dnia bieżącego, rynku dnia następnego lub na rynkach o dłuższych horyzontach czasowych.
Bilateral Trading (Handel dwustronny) - to bezpośredni handel energią pomiędzy uczestnikami rynku realizowany bez pośredników (brokerów) i bez udziału »PX.
Block Bid  (Oferta blokowa) - dotyczy serii następujących po sobie godzin i limitowanej mocy dostaw, zgodnie z zapisami regulaminu »PX.
Border Capacity – BC (Moc Trans-graniczna) - dopuszczalna moc przesyłu na konkretnej granicy (punkcie granicznym określonym przez operatora / operatorów).
Border Capacity Model - BCM  (Model Mocy Trans-granicznej) - to model wyznaczania trans-granicznej mocy przesyłowej (»BC)  i jej alokacji, stosujący uproszczoną metodę odwzorowania obszaru »CA za pomocą jednego węzła.

C____________________________

Capacity = »Volume
Capacity Calculation Region (Region wyznaczania zdolności przesyłowych) - to region geograficzny, na którym wyznaczanie zdolności przesyłowych prowadzone jest w sposób skoordynowany.
Capacity Management Module (Moduł zarządzania zdolnościami przesyłowymi) - to system zawierający aktualne informacje na temat dostępnych transgranicznych zdolności przesyłowych do celów alokacji transgranicznych zdolności przesyłowych rynku dnia bieżącego.
Central Counter Party – CCP (Kontrahent centralny) - to jednostka lub jednostki, której lub którym powierzono zadanie zawierania umów z uczestnikami rynku, poprzez nowację umów wynikających z procesu kojarzenia, i organizowania transferu sald wynikających z alokacji zdolności przesyłowych z innymi kontrahentami centralnymi lub »spedytorami.
Clearing Price (Cena rozliczeniowa) - to cena wyznaczona na podstawie skojarzenia najwyższego zaakceptowanego zlecenia sprzedaży i najniższego zaakceptowanego zlecenia zakupu na rynku energii elektrycznej.
Common Grid Model - CGM (Wspólny Model Sieci – WMS) - model/modele odpowiedni/ odpowiednie dla wykorzystania w działaniach dotyczących całego rynku europejskiego, a przynajmniej w obszarze pracy synchronicznej zawierający szczegółowy opis sieci przesyłowej, w tym lokalizację punktów wytwarzania i odbioru energii.
Congestion Income (Dochód z ograniczeń) - to dochód uzyskany w wyniku alokacji zdolności przesyłowych.
Contingency List – jest to wykaz nieprzewidzianych zdarzeń, które były symulowane w celu sprawdzenia zgodności z operacyjnymi granicami bezpieczeństwa.
Contractual Flow (Przepływ Kontraktowy) - handlowa wymiana energii między dwoma sąsiednimi obszarami wyznaczona zgodnie z regulaminem rynku.
Control Area (Obszar Zarządzania) - to część systemu »ENTSO-E geograficznie i technicznie spójna, najczęściej obejmująca terytorium jednego OSD  i przez niego zarządzana, ograniczona na swych granicach przez punkty pomiaru mocy wymienianej z sąsiadami, z określoną podażą, popytem i przepływami.
Convergence - zgodność, zbliżanie się wartości, bliskość cech i parametrów charakteryzujących rynki.
Coordinated Capacity Calculator (Podmiot odpowiedzialny za skoordynowane wyznaczanie zdolności przesyłowych) - to jednostka lub jednostki, którym powierzono zadanie wyznaczenia zdolności przesyłowych, działające na poziomie regionalnym lub wyższym.
Coordinated Net Transmission Capacity Approach (Podejście oparte na skoordynowanych zdolnościach przesyłowych netto) - to metoda wyznaczania zdolności przesyłowych oparta na zasadzie szacowania i definiowania ex ante maksymalnej wymiany energii między graniczącymi ze sobą obszarami rynkowymi.
Cross-Border Intraday – XBID – to zintegrowane, transgraniczne notowanie ciągłe oraz alokacja systemowych zdolności przesyłowych. Projekt ten powstał z inicjatywy Giełd Energii oraz Operatorów Systemów Przesyłowych (»OSP) z 12 krajów. Jego celem jest umożliwienie ciągłego handlu międzystrefowego oraz zwiększenie ogólnej wydajności handlu Dnia Bieżącego na jednolitym międzystrefowym rynku Dnia Bieżącego w całej Europie. Rozszerzeniem rozwiązania XBID jest stworzenie jednego zintegrowanego europejskiego rynku Dnia Bieżącego.

D____________________________

Day-Ahead Firmness Deadline (Termin gwarancji rynku dnia następnego) - to termin, po upływie którego transgraniczne zdolności przesyłowe są gwarantowane, tj. nie można ich przydzielić innym podmiotom.

E____________________________

Economic Welfare = social welfare - to ekonomiczny wskaźnik efektu łączenia rynków definiowany jako suma zysku odbiorców (consumer surplus) i wytwórców (producer surplus); zysk odbiorców wynika z obniżki ceny zakupu energii w stosunku do ceny jaką byli gotowi zapłacić, zysk producentów wynika z podwyżki ceny sprzedaży energii w stosunku do ceny za jaką byli gotowi sprzedać.
Electricity Regional Initiative - ERI – inicjatywa uruchomiona przez »ERGEG wiosną 2006 roku, po przeprowadzeniu konsultacji społecznych w sprawie utworzenia regionalnych rynków energii elektrycznej. Celem ERI jest przyspieszenie integracji krajowych rynków energii elektrycznej w Europie. Stworzonych zostało siedem regionalnych rynków, co traktowane jest jako krok przejściowy do utworzenia jednolitego rynku energii elektrycznej UE. Regionalne rynki energii powstałe na mocy ERI:

  • Baltic: Estonia, Litwa, Łotwa;
  • Central-East (CEE): Austria, Czechy, Niemcy, Polska, Słowacja, Słowenia, Węgry;
  • Central-South (CSE): Austria, Francja, Grecja, Niemcy, Słowenia, Włochy;
  • Central-West (CWE): Belgia, Francja, Holandia, Luxemburg, Niemcy;
  • Northern: Dania, Finlandia, Niemcy, Norwegia, Polska, Szwecja;
  • South-West: Francja, Hiszpania, Portugalia;
  • France-UK-Ireland: Francja, Irlandia, Wielka Brytania.

Euphemia – algorytm, który zastosowano w systemie »PCR. Został on opracowany przez Giełdy Energii obszaru NWE, wraz z OMIE i GME w ramach projektu »PCR. Nazwa algorytmu składa się z przedrostka „EU” – European Union oraz następnie akronimu „PHEMIA” – Pan European Hybrid Electricity Market Integration Algorithm. Algorytm ten jest traktowany jako hybryda, ponieważ obsługuje dowolną kombinację modeli »ATC i »FB.
European Network of Transmission System operators for Electricity - ENTSO-E (Europejska Sieć Operatorów Systemów Przesyłowych Energii Elektrycznej) - Międzynarodowe stowarzyszenie operatorów systemów przesyłowych energii elektrycznej współpracujących na poziomie Wspólnoty Europejskiej aby:
(1) promować dokończenie budowy i funkcjonowanie rynku wewnętrznego energii elektrycznej i transgraniczny handel energią elektryczną;
(2) zapewnić optymalne zarządzanie europejską siecią przesyłową energii elektrycznej, jej skoordynowaną eksploatację oraz jej właściwy rozwój techniczny;  tj. realizować cele określone Rozporządzeniem (WE) nr 714/2009 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie warunków dostępu do sieci w odniesieniu do transgranicznej wymiany energii elektrycznej i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1228/2003 (Dz. Urz. UE L 211 z 14.08.2009, str. 15 - 35) zgodnie z przepisami tego rozporządzenia i postanowieniami statutu stowarzyszenia.
European Regulators’ Group for Electricity and Gas – ERGEG (Europejska Grupa Regulatorów Energii Elektrycznej i Gazu) – grupa doradcza Komisji Europejskiej w kwestiach wewnętrznego rynku energii w całej Europie. ERGEG została powołana przez Komisję Europejską w celu wspierania Komisji w konsolidacji jednolitego rynku UE w zakresie energii elektrycznej i gazu. Członkowie ERGEG stoją na czele krajowych organów regulacyjnych energetyki w 28 państwach członkowskich UE.

Explicit Auction (Aukcja explicite) – to aukcja, w której uczestnicy w trybie przetargowym nabywają prawo do korzystania ze zdolności przesyłowych na konkretnym przekroju, bez względu na to, czy dysponują kontraktem handlowym kupna (sprzedaży) samej energii.

F____________________________

FB Market Coupling - FB MC - łączenie rynków energii elektrycznej z zastosowaniem mechanizmu »FBA.
Fixing - to moment, na który w notowaniach ciągłych wyznaczona jest cena otwarcia, a w notowaniach jednolitych określany jest kurs jednolity. Ceną otwarcia lub kursem jednolitym staje się ostatni znany teoretyczny kurs otwarcia (TKO) z fazy przed otwarciem. Cena otwarcia staje się na danej sesji giełdowej w notowaniach ciągłych kursem odniesienia. W czasie fixingu następuje realizacja zleceń wprowadzonych do arkusza zleceń w fazie przed otwarciem.
Flexible Bid (Elastyczna Oferta Cenowa) - to oferta sprzedaży energii o najwyższym poziomie ceny, złożona na daną godzinę w trakcie aukcji na dzień następny.
Flow-Based – FB / Flow-Based Allocation - FBA  - metoda wyznaczania i alokacji zdolności przesyłowych na granicy między systemami lub strefami w modelu FB to metodologia  oparta o fizyczne przepływy energii elektrycznej, w której handlowe trans-graniczne zdolności przesyłu mocy są oferowane dla danego regionu przez biuro aukcyjne; handlowe zdolności przesyłu między sąsiadującymi, lub nie graniczącymi ze sobą bezpośrednio strefami, nie przez operatorów w okresie poprzedzającym aukcję, ale jako bezpośredni wynik złożonych ofert z uwzględnieniem charakterystyki technicznej i ograniczeń systemu przesyłowego; celem FBA jest maksymalizacja efektu ekonomicznego »social welfare dla całego regionu, którego dotyczy.

G____________________________

Gate Closure / Gate Closure Time - GCT (Czas Zamknięcia Bramki) - to godzina, po której oferty dotyczące energii nie są przyjmowane i akceptowane w zakresie  dostawy w określonym dniu.
Generation Shift Key (Współczynnik zmiany wytwarzania) - to metoda przekładania zmiany salda danego obszaru rynkowego na oszacowania zmian wytwarzania danego obszaru we wspólnym modelu sieci.

I____________________________

Implicit Auction - IA (Aukcja implicite) - to zintegrowany obrót mocami przesyłowymi i energią ujawniający pełne koszty obydwu elementów kosztowych produkcji tj. mocy i energii oraz kosztów ograniczeń, co wymusza przepływ energii z obszarów nadmiaru zdolności wytwórczych tj. niższych cen do obszarów deficytu tj. wyższych cen; aukcja mocy przesyłowych jest włączona w sposób pełny i naturalny w proces aukcji energii; IA jest stosowana dla  zintegrowania dwóch sąsiednich obszarów oferowania energii zapewniając najniższą cenę wypadkową; Aukcja typu implicite to mechanizm używany zarówno dla Market Coupling jak i Market Splitting - nie występują żadne różnice w algorytmach obliczeniowych i zasadach. »MC i »MS różnią się jedynie rozwiązaniami organizacyjnymi (własność biura aukcyjnego / firmy zarządzającej mechanizmem łączenia rynków), sposobem wykorzystania algorytmu centralnego i zakresem wykorzystania danych otrzymanych z biura aukcyjnego przez rynki narodowe (giełdy i operatorów).
Individual Grid Model (Indywidualny model sieci) - to zestaw danych opisujących parametry systemu elektroenergetycznego (wytwarzanie, obciążenie i topologia sieci) oraz powiązanych zasad zmiany tych parametrów podczas wyznaczania zdolności przesyłowych, sporządzony przez odpowiedzialnych »OSP, które zostaną scalone z innymi indywidualnymi modelami sieci w celu stworzenia wspólnego modelu sieci.
Interim Tight Volume  Coupling - ITVC -  mechanizm »TVC, traktowany obecnie jako przejściowy do wprowadzania pełnego mechanizmu integracyjnego »PC na granicy regionów »CWE i »Nordic.
Inter TSO Compensation Mechanism - ITC Mechanism  to mechanizm wynikający z Rozporządzenia UE nr 838/2010, obowiązujący od  3 marca 2011, dotyczący rekompensat  kosztów »OSP związanych z zapewnieniem technicznych przepływów tranzytowych energii na rzecz innych operatorów. Rekompensaty  dotyczą strat w systemie spowodowanych tranzytem oraz zwrotu kosztów za dodatkowe elementy infrastruktury, które są niezbędne dla realizacji tych przepływów.  Poziom europejskiego funduszu kompensacyjnego jest określany przez Komisję Europejską (obecnie 100 mln  €/rok), a kwota ta jest zwiększana dodatkowo przez opłaty trans-graniczne nałożone na wymianę energii (eksport i import) z krajami spoza UE (w 2011 r. -  € 0,8 / MWh). Rekompensaty nie obejmują utraconych przez OSP potencjalnych korzyści finansowych wynikających z ograniczania zdolności przesyłu możliwych do wykorzystania z handlu energią.

L____________________________

Load-Frequency Control Area – LFC Area – to część synchronicznego obszaru lub cały synchroniczny obszar fizycznie rozgraniczony przez punkty pomiarowe interkonektorów do innych obszarów LFC obsługiwanych przez jednego lub więcej »OSP spełniających obowiązki kontroli mocy i częstotliwości.
Loose Volume Coupling - LVC -  mechanizm "luźnego" koordynowania określania wielkości mocy przesyłowych, w którym występują różnice w określeniu cen przez każdą z »PX sąsiednich rynków. Im większy zakres akceptacji przez giełdy wymuszonych przepływów energii między rynkami,  tym mniej zasad rynkowych stosuje centralny (wspólny) algorytm obliczający trans-graniczne moce przesyłowe w tym systemie, i mniej kompletny zakres wymienianych informacji rynkowych, tym bardziej luźny »MC; w zależności od zakresu wzajemnej swobody giełd tym mniejsza konwergencja cenowa rynków i efektów ekonomicznych łączenia rynków w stosunku do »TVC lub »PC.

M____________________________

Market Clearing Price - MCP (Cena Rozliczeniowa Energii) - to cena dla danej godziny wyznaczona na podstawie ofert dla danego obszaru rynku.
Market Coupling - MC (Łączenie Rynków) - to mechanizm łączenia rynków / obszarów działania giełd, w którym wykorzystywany jest wspólny algorytm kalkulacji cen z bazą danych łączonych rynków, a »TSO zapewniają moc przesyłową; określana jest cena na obszarze wspólnego rynku i możliwe przepływy mocy; Market Coupling wykorzystuje aukcję typu »implicite prowadzoną wspólnie przez 2 lub więcej »PX, zatem słowo łączenie (coupling) może dotyczyć wielu rynków jednocześnie. Każda PX przedstawia niezbędne dane rynkowe do biura aukcyjnego, gdzie stanowią wsad do algorytmu obliczającego parametry łączenia rynków, natomiast TSO zapewniają dane w zakresie zdolności przesyłowych między obszarami rynków. W wyniku obliczeń otrzymywane są dane dotyczące wielkości przepływów pomiędzy rynkami i ceny w każdym z obszarów rynkowych. Dane o dostępnych mocach przesyłowych są wykorzystywane jako informacje uzupełniające przy obliczeniach cenowych PX, ponieważ pozwalają podjąć decyzje uwzględniające możliwości wymiany trans-granicznej. Dodatkowo PX może zastosować ceny i efekty uzyskane w obliczeniach centralnego algorytmu na podstawie złożonych ofert. Procedury są zróżnicowane zależnie od tego, czy przyjmuje się formuły »Price Coupling, »Tight Volume Coupling  czy »Loose Volume Coupling.
Market Coupling Capacity - MCC (Moc Łączenia Rynków) - to moc pozostawiona do dyspozycji firmy zarządzającej mocami na granicy systemów określana algorytmem lub zależna od decyzji właścicieli w umowach z firmą zarządzającą.
Market Coupling Flow - MCF - optymalny przepływ energii pomiędzy połączonymi rynkami wyznaczony w procesie »MC.
Market Splitting – MS / Price Splitting - PS (Podział Rynku) - to mechanizm podziału rynku jednej giełdy energii na strefy (o zróżnicowanej cenie), których granice  przechodzą przez punkty ograniczeń przesyłu pomiędzy wyodrębnionymi obszarami ofertowymi, realizowany po zakończeniu akcji ofertowej; Price Splitting wprowadził Nord Pool w 1993; Market Splitting wykorzystuje aukcję typu implicit prowadzoną przez jedną »PX w ramach aukcji energii DAM. Nord Pool Spot realizuje Market Splitting  uwzględniając fakt, że cena przesyłu między obszarami ofertowania (»Bidding Areas) jest dołączona do ceny energii, które analizowane są łącznie w procesie oceny ofert. Niestety zdarza się, że moc przesyłowa między obszarami jest ograniczona  i ceny obszarowe różnią się między sobą, więc nie następuje wyrównanie (convergence) cen. Zatem pojęcie Market Splitting określa sytuację, kiedy występowanie  ograniczeń przesyłowych (congestions) prowadzi do podziału / zróżnicowania między poszczególnymi częściami rynku. Market Splitting to jest również »Price Coupling, ale dla 1 giełdy.
Market Time (Czas rynkowy) - to środkowoeuropejski czas letni (CEST) lub czas środkowoeuropejski (CETI), w zależności od tego, który obowiązuje.
Matching (Kojarzenie) - to tryb obrotu handlowego, w którym zlecenia sprzedaży są przypisywane właściwym zleceniom zakupu w sposób ukierunkowany na maksymalizację nadwyżek ekonomicznych dla łączenia rynków dnia następnego lub dnia bieżącego.
Multi-Regional Coupling – MRC – to ogólnoeuropejski projekt, który ma na celu integrację rynków energii elektrycznej w Europie, obejmujący obszar o łącznym zapotrzebowaniu na energię elektryczną równym ok. 2800 TWh, co stanowi 85% europejskiego wolumenu konsumpcji. Każdego dnia w obrocie znajduje się około 4 TWh energii elektrycznej o wartości ok. 150 mln euro.

N_________________________

N-Situation – sytuacja, w której żaden element systemu przesyłowego nie jest niedostępny na skutek wystąpienia przypadkowego zdarzenia.
(N-1) Criterion – jest to zasada, zgodnie z którą elementy pozostające w eksploatacji w obszarze kontrolnym »OSP po wystąpieniu zdarzenia, są w stanie zaadaptować nową sytuację operacyjną bez naruszenia granic bezpieczeństwa operacyjnego.
(N-1) Situation – oznacza sytuację w systemie przesyłowym, w którym wystąpiła jedna awaria.
National Regulatory Authority – NRA (Krajowy Organ Regulacyjny) – jest to jednostka wyznaczona na poziomie krajowym na podstawie artykułu 35 dyrektywy 2009/72/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 lipca 2009 roku w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylającej dyrektywę 2003/54/WE lub, w przypadku krajów, które nie są objęte wyżej wymienionymi dyrektywami, na podstawie prawa krajowego jako organ wyznaczony do nadzorowania rynku energii. W Polsce rolę krajowego regulatora rynku energii pełni Urząd Regulacji Energetyki (URE).
Net Position (Saldo) - to suma netto eksportu i importu energii elektrycznej dla każdego podstawowego okresu handlowego dla obszaru rynkowego.
Net Transfer Capacity - NTC (Moc Wymiany Netto) - to dostępna zdolność przesyłu, czyli możliwa moc wymiany netto między rynkami (»Bidding Areas) określona między dwoma obszarami na danym profilu technicznym, zgodne z normami bezpieczeństwa operacyjnego każdego z systemów, przy założeniu, że z wyprzedzeniem znamy z całkowitą pewnością warunki operacyjne sieci, generacji i zapotrzebowania na energię i moc. Operator systemu ogłasza szacunkową wartość NTC oddzielnie dla każdego kierunku wymiany na każdej granicy, która jest ustalona z góry wspólnie z operatorami sąsiadującego systemu. Operator podaje również wartość NTC w dniu D-1 poprzedzającym dostawę, która jest rzeczywistą wartością NTC, i która może się różnić od podanej poprzednio wartości szacunkowej NTC w przypadku, gdy zaszły nadzwyczajne okoliczności eksploatacyjne lub nieprzewidywalne zdarzenia systemowe. NTC = »TTC - »TRM.
Netting of Capacity Rights – nettowanie (saldowanie) zdolności przesyłowych alokowanych dla przeciwnych kierunków przepływu energii jest czynnością zwiększającą trans-graniczne zdolności przesyłowe; w alokacji »FB saldowanie odbywa się automatycznie, a w alokacji »NTC może być zastosowane wtedy, gdy wymagane jest obligatoryjne wykorzystanie alokowanych uprawnień do zdolności przesyłowych (obligatory use of transmission rights).
Nominated Electricy Market Operator – NEMO (Wyznaczony operator rynku energii elektrycznej) - to podmiot wyznaczony przez właściwy organ do wykonywania zadań związanych z jednolitym łączeniem rynków dnia następnego lub dnia bieżącego.
Non-Standard Intraday Product (Niestandardowy produkt Dnia Bieżącego) - to produkt do łączenia w sposób ciągły rynków dnia bieżącego nie dla stałych dostaw energii elektrycznej lub na okres przekraczający jeden podstawowy okres handlowy, o cechach szczególnych, zaprojektowany do odzwierciedlania praktyk eksploatacji systemu lub potrzeb rynku; przykłady to między innymi zlecenia obejmujące wiele podstawowych okresów handlowych oraz produkty odzwierciedlające koszty rozruchu produkcji.
NTC Allocation Method = »ATC Allocation Method

O____________________________

Operational Security Limits (Granice bezpieczeństwa pracy) - to dopuszczalne granice bezpiecznej pracy sieci, takie jak ograniczenia termiczne, ograniczenia napięcia, ograniczenia prądu zwarciowego, ograniczenia częstotliwości i stabilności dynamicznej.
Over-The-Counter - OTC - handel OTC to obrót energią pomiędzy uczestnikami rynku realizowany przez pośredników (brokerów), ale bez udziału Giełdy Energii.

P____________________________

Participant Client System - PCS - system informatyczny niezbędny każdemu uczestnikowi rynku dla udziału w handlu zorganizowanym na danym rynku.
Power Exchange – PX (Giełda energii) – firma, która organizuje bezpośrednio lub za pośrednictwem usług osoby trzeciej, handel hurtowy energią elektryczną, która ma być dostarczona w określonym obszarze, bądź artykułów z nią związanych.
Power Transfer Distribution Factor - PTDF (Współczynnik rozpływu mocy) - współczynnik określający procentową zmianę przepływu w elemencie systemu przesyłowego (linia, transformator) pod wpływem zmiany generacji w danym węźle lub obszarze; współczynniki są określane wspólnie przez wszystkich zainteresowanych operatorów na podstawie analizy wpływu ofert / kontraktacji na przepływy mocy przez każdą z granic, a następnie wyniki obliczeń są koordynowane dwustronnie przez operatorów na wspólnych granicach dla określenia mocy zgłaszanej do wykorzystania w ramach aukcji mocy (w zestawieniu z mocą dopuszczalną »BC); macierz współczynników PTDF i mocy BC dla każdego z okresów (rok, miesiąc, tydzień, dzień) są przekazywane do domu aukcyjnego (operatora prowadzącego aukcję trans-graniczną).
Price Area - PA (Obszar cenowy) - to jeden obszar ofertowania (lub kilka obszarów z jednakową ceną). Liczba obszarów cenowych może być różna dla poszczególnych godzin; oczekiwany europejski idealny stan docelowy to jeden obszar cenowy, ale ich liczba może rosnąć wraz z wystąpieniem ograniczeń przesyłowych między obszarami.
Price Convergence - zbliżanie się do siebie, zgodność cen energii elektrycznej po dokonaniu procesu łączenia rynków zapewniającego przepływ energii ze strefy cen niższych do strefy cen wyższych; zgodność / rozchylenie cen to parametr oceny skuteczności procesu łączenia rynków, gdy ceny energii w sąsiednich strefach są identyczne uznaje się, że proces łączenia rynków był skuteczny.
Price Coupling - PC (Ujednolicanie cen) -  to mechanizm wspólnej ceny rynkowej kreujący strefę jednolitej ceny energii na obszarach dotychczas odrębnych rynków narodowych i regionalnych poprzez zastosowanie jednego algorytmu obliczeniowego; jest to rozwiązanie docelowe rynku europejskiego zwiększające  płynność i powodujące ujednolicanie się poziomu cen; PC zostało wprowadzone na obszarze wspólnego rynku energii Francji, Belgii i Holandii; Price Coupling to mechanizm, w którym wszystkie dane i zasady rynkowe rynków podlegających łączeniu są uwzględnione w centralnym algorytmie. Wszystkie parametry poszczególnych obszarów są uzyskiwane w jednym procesie obliczeniowym: ceny, lista produkujących jednostek wytwórczych, pozycja netto wymiany trans-granicznej. Każda z tych informacji jest następnie wprowadzana do systemu obliczeniowego giełd, które tworzą programy pracy jednostek.
Price Coupling of Regions – PCR – jest to inicjatywa siedmiu europejskich Giełd Energii w celu opracowania jednolitego rozwiązania »Price Coupling. Projekt ten ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia ogólnego celu UE, jakim jest zharmonizowany europejski rynek energii elektrycznej. Oczekuje się, że zintegrowany europejski rynek energii elektrycznej przyczyni się do zwiększenia płynności, wydajności oraz dobrobytu społecznego. PCR opiera się ma trzech głównych zasadach: pojedynczy algorytm, solidna obsługa, indywidualna odpowiedzialność za wymianę energii.
1.    Wspólny algorytm daje sprawiedliwe i przejrzyste określenie cen energii elektrycznej oraz alokacji transgranicznej zdolności przesyłowej z jednodniowym wyprzedzeniem w całej Europie. Algorytm został opracowany z poszanowaniem specyfiki poszczególnych rynków energetycznych w Europie, czego skutkiem jest optymalizacja ogólnego dobrobytu oraz zwiększenie przejrzystości.
2.    Proces PCR opiera się na zdecentralizowanej wymianie danych, zapewniając tym samym solidną i elastyczną obsługę.
3.    PCR Matcher and Broker (PMB) umożliwia wymianę anonimowych zleceń oraz zdolności przesyłowych między giełdami energii elektrycznej. Dzięki temu możliwe jest wyznaczenie cen energii elektrycznej dla danego obszaru. Obliczane są również zaplanowane wymiany na poszczególnych granicach.

R____________________________

Ramping -  specyficzne ograniczenie wprowadzone przez operatorów na połączeniach prądu stałego, zgodnie z którym zmiana mocy przesyłanej w kolejnych godzinach nie może przekroczyć określonej liczbowo wielkości; w przypadku gdy podany limit jest przekroczony, operator zmniejsza planowany przepływ do wartości dopuszczalnej.
Reliability Margin (Margines niezawodności) - to ograniczenie transgranicznych zdolności przesyłowych w celu uwzględnienia niepewności w ramach wyznaczenia zdolności przesyłowych.

S____________________________

Scheduled Exchange (Planowana wymiana) - to planowany przesył energii elektrycznej między obszarami geograficznymi, dla każdego podstawowego okresu handlowego i dla danego kierunku.
Scheduled Exchange Calculator (Podmiot odpowiedzialny za wyznaczenie planowanej wymiany) - to jednostka lub jednostki, której lub którym powierzono zadanie wyznaczania planowanych wymian.
Secondary Trading (Obrót wtórny) - to uprawnienie i obszar handlu nabytymi uprawnieniami do zdolności przesyłowych.
Service Level Agreement - SLA - umowa określająca warunki udziału w rynku zorganizowanym i standardy usług  świadczonych uczestnikowi.
Shared Order Book (Wspólna książka zleceń) - to moduł w systemie łączenia w sposób ciągły rynków dnia bieżącego gromadzący wszystkie zlecenia, które można skojarzyć, od »NEMO uczestniczących w jednolitym łączeniu rynków dnia bieżącego i na bieżąco przeprowadzających kojarzenie tych zleceń.
Shipping Agent (Spedytor) - to jednostka lub jednostki, której lub którym powierzono zadanie transferu sald między różnymi kontrahentami centralnymi.
Single Day-Ahead Coupling (Jednolite łączenie rynków Dnia Następnego) - to proces aukcyjny, w którym złożone zlecenia są kojarzone, a jednocześnie alokowane są transgraniczne zdolności przesyłowe dla różnych obszarów rynkowych na Rynku Dnia Następnego.
Single Intraday Coupling (Jednolite łączenie rynków Dnia Bieżącego) - to ciągły proces, w którym złożone zlecenia są kojarzone, a jednocześnie alokowane są transgraniczne zdolności przesyłowe dla różnych obszarów rynkowych na Rynku Dnia Bieżącego.
Social welfare = »Economic welfare
Source-To-Sink Allocation (Alokacja źródło-odbiór) - metoda bezpośredniej alokacji drogi przepływu energii pomiędzy dostawcą i odbiorcą w procesie »FBA realizowana automatycznie w procesie kalkulacji przez algorytm obliczeniowy z wykorzystaniem macierzy »PTDF, niezależnie od tego czy strony transakcji  są zlokalizowane w strefach sąsiednich, czy w strefach nie sąsiadujących ze sobą; w metodzie alokacji »NTC w takim przypadku niezbędna jest kontraktacja zdolności przesyłowych u wszystkich zaangażowanych w przesył operatorów stref.
Splitting / System Splitting - podział jednolitego rynku na obszary o różnym poziomie cen rozliczeniowych generujący zachętę cenową do produkcji energii w obszarze deficytu, co wymusza przepływ przez punkt ograniczenia.

T___________________________

Tight Volume Coupling - TVC - mechanizm ścisłego skoordynowania określania wielkości mocy przesyłowych (jeden algorytm), w którym po indywidualnym określeniu cen przez giełdy sąsiednich rynków (wymagane są dane jak dla »Price Coupling) w pierwszym kroku wspólnie określane są przepływy energii między rynkami, które w drugim kroku służą do weryfikacji cen dla każdej giełdy oddzielnie wg własnego algorytmu;  może to spowodować wystąpienie pewnych różnic cenowych lub przepływów niezgodnych z tendencjami cenowymi danego rynku, ale mechanizm utrzymuje rozdział obszarów działania i suwerenność giełd; TVC jest systemem »MC zastosowanym na połączeniu regionu »Nordic i »CWE, w którym wszystkie zasady i informacje  rynkowe dotyczące obydwu regionów wprowadzono do algorytmu stosowanego przez firmę aukcyjną EMCC. Po zamknięciu bramki każda z giełd dokonuje scalenia informacji ofertowej swego rynku, która w formie plików trafia do EMCC. Jednocześnie właściciele połączeń trans-granicznych (operatorzy) przekazują do EMCC deklaracje o możliwości wykorzystania całej lub części ich zdolności przesyłowych. Następnie algorytm określa optymalne moce przesyłowe (MCF) stosując kryterium najwyższych korzyści dla odbiorców energii. Po tych obliczeniach EMCC przedstawia giełdom optymalne zestawienie ofert produkcyjnych i zakupowych uwzględniające MCF. Na tej podstawie, po uwzględnieniu wskazań EMCC, giełdy ustalają własne ceny.
Total Transfer Capacity – TTC (Całkowita Moc Wymiany) - to dostępna zdolność przesyłu, czyli możliwa moc wymiany to program maksymalnej wymiany między dwoma obszarami na danym profilu technicznym, zgodne z normami bezpieczeństwa operacyjnego każdego z systemów, przy założeniu, że z wyprzedzeniem znamy z całkowitą pewnością warunki operacyjne sieci, generacji i zapotrzebowania na energię i moc.
Transmission Reliability Margin - TRM (Niezawodnościowe Zdolności Przesyłu) - to rezerwowe trans-graniczne zdolności przesyłowe utrzymywane przez operatora na wypadek możliwych awaryjnych zdarzeń nadzwyczajnych oraz z powodu możliwego  braku dokładności danych systemowych stosowanych do wyznaczenia wartości »TTC. TRM wynika z odchyleń występujących w realiach działania systemu energetycznego w przypadku stosowania przez operatorów częstotliwościowej regulacji pierwotnej i wtórnej oraz w przypadku wymiany awaryjnej realizowanej dla zarządzania systemami w sytuacji braku zbilansowania podaż-popyt.
Transmission System Operator – TSO (Operator Systemu Przesyłowego - OSP) - przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem, odpowiedzialne za ruch sieciowy w systemie przesyłowym elektroenergetycznym, bieżące i długookresowe bezpieczeństwo funkcjonowania tego systemu, eksploatację, konserwację, remonty oraz niezbędną rozbudowę sieci przesyłowej, w tym połączeń z innymi systemami elektroenergetycznymi.
Trilateral Market Coupling - TLC - »MC trzech rynków (Holandia, Belgia, Francja) zrealizowany przez giełdy APX, Belpex i Powernext w listopadzie 2006 z jednym algorytmem ustalającym cenę DAM i określającym wielkość przepływów na dwóch wewnętrznych granicach międzysystemowych.

V____________________________

Volume =  Capacity -  tutaj: Moc / Zdolność Przesyłu Energii, która charakteryzuje element infrastruktury trans-granicznej na poziomie akceptowanym przez »TSO, przy spełnieniu systemowych parametrów technicznych i na określonym poziomie bezpieczeństwa dostaw; Volume to również w innym kontekście moc / zdolność produkcyjna.
Volume Coupling - VC (Łączenie Wolumenów Mocy) - to mechanizm wspólnego określania mocy przesyłowych (»MCC) na granicy obszaru poprzez aukcje typu »implicite realizowane przez dwie lub więcej giełd; moce trans-graniczne są obliczane w »Auction Office w oparciu o przekazane dane ofertowe, ale decyzje cenowe podejmują »PX; VC może skutkować małymi przepływami. VC został wprowadzony na granicy regionu »Nordic i Niemiec w 2009.

Z____________________________

Zone - strefa, strefa ofertowania (»Bidding Area); strefa powinna zostać zdefiniowana w sposób zapewniający najbardziej efektywne zarządzanie rynkiem w oparciu o kryteria techniczne, ekonomiczne i prawne (istotne dla oceny efektywności); zdefiniowanie obszaru strefy ma wpływ na określenia sygnałów cenowych i określenia metod zarządzania ograniczeniami; strefy dotyczą rynków o wszystkich horyzontach czasowych.





Powyższe definicje powstały w oparciu o następujące źródła:

 


Struktura prawna Unii Europejskiej i podstawowe akty prawne w zakresie rynku energii elektrycznej i gazu


Kurier TGE

Cookies
Serwis TGE.pl wykorzystuje cookies. Więcej informacji na temat zasad wykorzystywania cookies w serwisie TGE.pl oraz sposobu ich wyłączenia w Polityce cookies