Rynek Terminowy Towarowy (RTT) został uruchomiony 19 listopada 2008 roku.

Czym są kontrakty terminowe na dostawę energii elektrycznej na TGE?
Kontrakt terminowy na dostawę energii elektrycznej jest umową, w której sprzedający (wystawca kontraktu) zobowiązuje się do dostarczenia energii elektrycznej w określonym terminie w przyszłości i po określonej cenie, a kupujący (nabywca kontraktu) zobowiązuje się do nabycia energii elektrycznej w określonym terminie i po określonej cenie.

Kontrakty terminowe pozwalają wyznaczyć cenę energii elektrycznej w dłuższym horyzoncie czasowym (na TGE do trzech lat do przodu), co stwarza istotne impulsy cenowe dla inwestorów, którzy planują budowę nowych mocy wytwórczych. Sprzedawcom energii i dużym odbiorcom pozwalają prognozować ceny i optymalizować swoje koszty sprzedaży/zakupu energii elektrycznej.

Główne zalety kontraktów terminowych na dostawę energii elektrycznej na TGE:

• Stanowią istotną informacje o cenach energii elektrycznej w przyszłości
• Wystandaryzowane produkty, dopasowane do oczekiwań uczestników rynku energii
• Gwarancja rozliczenia transakcji dzięki systemowi zabezpieczeń
• Kumulacja popytu i podaży w postaci przejrzystej tabeli zleceń
• Dostęp do najbardziej atrakcyjnych ofert na rynku bez konieczności długotrwałych negocjacji
• Brak opłaty za uczestnictwo w rynku terminowym
• Minimalna opłata za zawarcie transakcji
• Brak opłaty za rozliczenie transakcji w początkowym okresie funkcjonowania rynku terminowego
• Przejrzystość funkcjonowania rynku dzięki nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego
• Łatwe zawieranie transakcji dzięki nowoczesnej i elastycznej aplikacji do składania zleceń CONDICO Trade na licencji NASDAQ OMX

Organizacja obrotu na RTT

Początkowo na RTT notowane były kontrakty forward typu BASE z całodobowym okresem wykonania (24 godziny w dobie). 19 stycznia 2009 roku TGE wprowadziła do obrotu kontrakty forward typu PEAK5 z dostawą w godzinach od 7:00 do 22:00 (15 godzin w dobie) w dni robocze.

Obecnie na RTTdo obrotu wprowadzone zostały cztery rodzaje instrumentów ze względu na ich termin wykonania:

• Tygodniowe (BASE_W) i (PEAK5_W)
• Miesięczne (BASE_M) i (PEAK5_M)
• Kwartalne (BASE_Q) i (PEAK5_Q)
• Roczne (BASE_Y) i (PEAK5_Y)

Dla danego terminu wykonania notowane są po trzy najbliższe serie kontraktów. Oznacza to, że jeżeli w wykonaniu jest np. kontrakt miesięczny BASE_M-01-09 (01 oznacza numer miesiąca, czyli w tym przypadku jest to styczeń; 09- oznacza rok, czyli w tym przypadku jest to 2009) to w okresie notowania będą trzy kolejne kontrakty miesięczne: BASE_M-02-09; BASE_M-03-09 oraz BASE_M-04-09. Kontrakty PEAK5 notowane są w sposób analogiczny.

Obrót kontraktami prowadzony jest wyłącznie w systemie notowań ciągłych w postaci tabeli zleceń przy wykorzystaniu Systemu Informatycznego Giełdy. Notowania odbywają się od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00 - 14:00. Obrót odbywa się zgodnie z zasadami określonymi w Regulaminie Giełdy i odpowiednich warunkach obrotu dla danego rodzaju kontraktów terminowych.

Sposób ustalenia dziennych kursów rozliczeniowych

Dzienny kurs rozliczeniowy jest obliczany po zakończeniu każdej sesji giełdowej z dokładnością do 1 grosza (0,01 PLN). Określany jest, jako średnia arytmetyczna kursów ostatnich 10 transakcji zawartych podczas sesji giełdowej. Jeżeli podczas sesji giełdowej zawarto mniej niż 10 transakcji za dzienny kurs rozliczeniowy przyjmuje się kurs ostatniej transakcji. Jeżeli podczas sesji giełdowej nie zawarto żadnej transakcji za dzienny kurs rozliczeniowy przyjmuje się średnią arytmetyczną z limitów cen w najlepszych zleceniach kupna i sprzedaży na zamknięciu rynku, a w przypadku braku takich zleceń za kurs rozliczeniowy przyjmuje się ostatni znany kurs rozliczeniowy.

Codzienne rozliczenia zawartych transakcji

W każdym dniu obrotu po zarejestrowaniu na koncie ewidencyjnym transakcji zawartych w danym dniu przez Członka Giełdy, Giełda dokonuje bieżących rozrachunków zawartych na RTT.
Zobowiązania i należności stron z tytułu posiadania otwartych pozycji w kontraktach terminowych na energię elektryczną wyliczane są codziennie po zarejestrowaniu transakcji z sesji giełdowej oraz innych operacji wykonywanych danego dnia zgodnie z następującymi regułami:

• W okresie notowania są naliczane depozyty zabezpieczające.
  
• W okresie wykonania kontraktu dla podmiotów, które kupiły kontrakt terminowy naliczana jest wartość zobowiązań, jako iloczyn wolumenu i kursu zawartej transakcji, natomiast dla podmiotów, które sprzedały kontrakt terminowy naliczana jest wartość należności, jako iloczyn wolumenu i kursu transakcji. Rozliczenie jest dokonywane z uwzględnieniem podatku VAT.
  

Ostateczne rozliczenie w terminie wykonania kontraktu

Po zakończeniu obrotu danym kontraktem terminowym, w terminie jego wykonania, następuje okres rozliczenia kontraktu. Ostateczne rozliczenie dla każdej transakcji jest dokonywane na podstawie kursu zawarcia tej transakcji.

Wykonanie kontraktu (fizyczna dostawa)

W dniu przypadającym na 1 dzień przed dniem dostawy (po zakończeniu notowań) kontrakt jest redukowany o ilość energii podlegającą dostawie w poszczególnych godzinach w dniu dostawy.
Wykonanie kontraktu terminowego odbywa się poprzez fizyczną dostawę energii zgodnie z okresem dostawy w zależności od typu kontraktu, w podziale na dobowe porcje energii odpowiadające iloczynowi:

"liczby godzin w trakcie doby (w zależności od typu kontraktu) x liczba kontraktów".

W rezultacie, w okresie wykonania, kontrakty terminowe ulegają przekształceniu w kontrakty fizyczne (tzw. kontrakty redukowane) o wolumenie malejącym codziennie o wielkość dobowej dostawy energii.

Struktura zabezpieczeń transakcji

Izba Rozrachunkowa zarządza systemem gwarantowania rozliczeń i kompensuje całkowite ryzyko rozliczeniowe dla wszystkich zawartych transakcji. Struktura rozliczeniowa składa się z Izby Rozrachunkowej i Banku Rozliczeniowego. Każdy z uczestników rynku rozlicza swoje transakcje za pośrednictwem rachunku kupna w Banku Rozliczeniowym i jest zobowiązany do utrzymywania na nim środków pieniężnych niezbędnych do uzupełnienia wymaganego depozytu uzupełniającego.

System gwarantowania rozliczeń składa się z:

• funduszu gwarancyjnego,
• depozytu wstępnego,
• depozytu uzupełniającego.

Fundusz gwarancyjny tworzony jest z wkładów Członków Giełdy. Fundusz gwarancyjny może być wykorzystany wyłącznie w przypadku, gdy Członek Giełdy działający na Rynku Terminowym Energii Elektrycznej nie wykona w terminie obowiązków związanych z rozliczaniem transakcji, a w przypadku rozliczenia pozycji po uprzednim wykorzystaniu na pokrycie tych zobowiązań całego depozytu wstępnego i depozytu uzupełniającego przypadającego na Członka Giełdy. Minimalna wysokość funduszu gwarancyjnego jest podawana przez TGE w formie uchwały Zarządu.

Depozyt zabezpieczający - Otwarcie pozycji na rynku terminowym wiąże się z koniecznością wniesienia depozytu zabezpieczającego. Depozyt zabezpieczający dzieli się na depozyt wstępny i depozyt uzupełniający. Minimalną wartość depozytów wnoszonych przez Członka giełdy określa giełdowa izba rozliczeniowa. Wielkość depozytów na koncie zmienia się codziennie, w zależności od zmian dziennego kursu rozliczeniowego kontraktu. Zasady określania depozytów opisane są w Warunkach obrotu dla poszczególnych rodzajów kontraktów terminowych na energię elektryczną.

Kto może uczestniczyć w Rynku Terminowym na energię elektryczną (RTT) na TGE?

Uczestnikami rynku terminowego organizowanego przez TGE mogą być wyłącznie członkowie, którzy są dopuszczeni do obrotu na Rynku Dnia Następnego i zostali dopuszczeni do obrotu na RTEE na podstawie wniosku o rozszerzenie typu uczestnictwa o RTEE. Konieczność uczestniczenia w RDN związane jest z charakterem rynku RTEE - podobnie jak RDN, RTEE jest rynkiem fizycznym i głaszanie wolumenów energii elektrycznej do Operatora Systemu Przesyłowego w celu fizycznej realizacji kontraktu odbywa się za pośrednictwem RDN. Aby zostać dopuszczonym do obrotu na RTEE należy również dokonać wpłaty na Fundusz Gwarancyjny.

Czynniki ryzyka dla nabywców lub sprzedawców kontraktów terminowych

Wszelkie decyzje inwestycyjne powinny być podejmowane na podstawie odpowiedniej znajomości mechanizmów regulujących obrót kontraktami terminowymi oraz ze świadomością występowania ryzyka specyficznego dla tych instrumentów. Uczestnik tego rynku musi być świadomy istnienia czynników ryzyka związanych z operacjami dokonywanymi na rynku terminowym. Do najważniejszych z tych ryzyk zalicza się:

• Ryzyko rynkowe
• Ryzyko płynności
• Ryzyko specyficzne
• Ryzyko prawne

Ryzyko rynkowe związane jest ze zmianą kursów kontraktów terminowych. Kurs kontraktu terminowego zależy głównie od wartości wszystkich czynników kosztowych mających wpływ na cenę energii elektrycznej w przyszłości oraz od przewidywanej relacji pomiędzy popytem i podażą na energie elektryczną w okresie dostawy. Członek Giełdy zawierający transakcje na Rynku Terminowym Energii Elektrycznej jest narażony na większe ryzyko zmiany kursów niż na rynku instrumentu bazowego w związku z istnieniem tzw. efektu dźwigni finansowej. Efekt dźwigni finansowej jest spowodowany faktem, że wartość wpłaconego zabezpieczenia stanowi część wartości kontraktu, w związku, z czym straty bądź zyski spowodowane zmianą kursu kontraktu odniesione do wartości zaangażowanego kapitału (czyli wartości zabezpieczenia) mogą przyjmować znaczne wartości, niespotykane na rynku instrumentu bazowego. Ewentualna strata poniesiona na Rynku Terminowym Energii Elektrycznej może przekroczyć wartość początkową inwestycji, rozumianą, jako kwota wpłaconego zabezpieczenia.

Ryzyko płynności związane jest z tym, że na Rynku Terminowym Energii Elektrycznej, szczególnie w początkowym okresie, mogą wystąpić trudności w zawarciu dużej transakcji lub zawarcie takiej transakcji może niekorzystnie wpłynąć na poziom kursów rynkowych. Inwestor może mieć również problemy z zamknięciem uprzednio otwartej pozycji, po spodziewanej cenie z powodu braku zleceń przeciwstawnych.

Ryzyko specyficzne wynika ze zmian cen energii elektrycznej notowanej na Rynku Dnia Następnego prowadzonym przez Giełdę, które mogą podlegać znacznej zmienności wpływając na kurs kontraktu.

Ryzyko prawne związane jest z tym, że sektor energetyczny podlega aktom prawnym ustawodawczym i wykonawczym, które mogą mieć wpływ na kurs kontraktu.