Na stronach portalu Cire.pl w dniu 2 września 2020 r. został opublikowany komentarz „Jeszcze o imporcie energii elektrycznej” autorstwa prof. Władysława Mielczarskiego. Komentarz zawiera niepoprawne i nieprecyzyjne informacje odnoszące się do funkcjonowania TGE jako transparentnej platformy obrotu. Informacje te mogą wprowadzać w błąd nie tylko podmioty związane z rynkiem energii elektrycznej, ale także opinię publiczną.
Europejski rynek energii elektrycznej, w którym działają również polskie podmioty, regulowany jest szeregiem rozporządzeń na poziomie europejskim. Obrót w ramach łączenia rynków może odbywać się nie tylko na platformie prowadzonej przez TGE, ale również na platformach innych wyznaczonych operatorów (NEMO). W Polsce, oprócz TGE, status ten posiadają jeszcze dwa zagraniczne podmioty. Każdy z podmiotów działający w modelu łączenia rynków jest zobowiązany formalnie do publikacji danych giełdowych. Giełdowy rynek energii elektrycznej jest najbardziej transparentną formą obrotu energią elektryczną, stwarzającą wszystkim uczestnikom rynku jednakowe warunki zawierania transakcji i jednocześnie chroniącym ich tajemnice handlowe. TGE jako giełda towarowa podlega nadzorowi krajowych regulatorów, w tym Komisji Nadzoru Finansowego.
W związku z powyższym Towarowa Giełda Energii oświadcza, że nieprawdą jest iż europejski rynek energii prowadzony m.in. przez TGE owiany jest tajemnicą.
Należy także zaznaczyć, iż transgraniczny obrót energią elektryczną jest możliwy, ponieważ systemy energetyczne państw UE są połączone. Handel transgraniczny jest zatem związany z całym systemem przesyłowym.
***
Mając na uwadze, że priorytetem TGE jest przekazywanie uczestnikom rynku rzetelnych informacji na temat prowadzonej działalności, giełda przedstawia poniżej dodatkowe wyjaśnienia odnośnie najistotniejszych kwestii związanych z funkcjonowaniem wspólnego rynku energii elektrycznej.
Integracja rynków europejskich
Proces integracji krajowych rynków energii elektrycznej we wspólny europejski rynek energii rozpoczął się kilkanaście lat temu. Podstawowym dokumentem prawnym, w oparciu o który realizowany jest ten proces obecnie, jest Rozporządzenie Komisji (UE) 2015/1222 z dnia 24 lipca 2015 r. ustanawiające wytyczne dotyczące alokacji zdolności przesyłowych i zarządzania ograniczeniami przesyłowymi (Rozporządzenie CACM).
Rozporządzenie CACM szczegółowo określa rolę Operatorów Systemów Przesyłowych (OSP) oraz giełd energii jako Nominowanych Operatorów Rynku Energii (Nominated Electricity Market Operators – NEMO) w procesie budowy wspólnego europejskiego rynku energii. Rozporządzenie CACM dotyczy integracji dwóch obszarów rynku energii: (i) Rynku Dnia Następnego – RDN, oraz (ii) Rynku Dnia Bieżącego – RDB.
Towarowa Giełda Energii uczestniczy w procesie market coupling na połączeniach Polska-Szwecja oraz Polska-Litwa. Rodzaj i zasady prowadzonej aukcji określają regulacje europejskie oraz publicznie dostępne regulaminy.
Mechanizm łączenia rynków RDN (market coupling)
Mechanizm market coupling funkcjonujący na RDN to rozwiązanie rynkowe, w którym członkowie wszystkich europejskich giełd energii (NEMO), składają do swoich giełd zlecenia kupna lub sprzedaży energii elektrycznej w odniesieniu do każdej z godzin dnia następnego.
Rolą wszystkich OSP w tym mechanizmie jest udostępnienie uzgodnionych wzajemnie transgranicznych zdolności przesyłowych w odniesieniu do każdej granicy, kierunku przepływu oraz godziny w dniu następnym. Złożone zlecenia kupna i sprzedaży oraz udostępnione wielkości transgranicznych zdolności przesyłowych są danymi wsadowymi dla wspólnego algorytmu (pod nazwą Euphemia), który przeprowadza proces jednoczesnego skojarzenia wszystkich złożonych ofert kupna i sprzedaży energii w odniesieniu do każdej godziny dnia następnego, przy uwzględnieniu wielkości udostępnionych transgranicznych zdolności przesyłowych.
Efektem realizacji procesu market coupling jest wyznaczenie jednolitych godzinowych cen rozliczeniowych w odniesieniu do każdej strefy cenowej. Strefa cenowa to obszar, w którym nie występują techniczne ograniczenia w przesyle energii. W obrębie każdej strefy cenowej wszystkie transakcje kupna i sprzedaży energii są zrealizowane w danej godzinie po jednolitej cenie rozliczeniowej ustalonej przez algorytm Euphemia.
Zasady działania algorytmu Euphemia są informacją publiczną udostępnianą na stronie internetowej danego podmiotu odpowiedzialnego za proces łączenia rynków, w tym na stronie korporacyjnej TGE. Dodatkowo, ceny oraz wolumen obrotu są upubliczniane niezwłocznie po zakończeniu sesji giełdowej.
Jak każdy handel na giełdzie, w tym na TGE, obrót jest anonimowy. Jest to jeden z wymogów regulacyjnych określony przez legislatora zawartych m.in. w Rozporządzeniu CACM (art. 7).
Każdy uczestnik obrotu na TGE ma pełny dostęp do informacji o własnych zawartych transakcjach w trybie real time.
Wielkości energii, które przepłyną przez poszczególne granice w wyniku realizacji procesu market coupling w poszczególnych godzinach dnia następnego (dnia dostawy) są publikowane przez giełdy energii na swoich stronach internetowych niezwłocznie po zakończeniu sesji giełdowej.
Przychody z tytułu udostępniania zdolności przesyłowych oraz sposób wykorzystywania jest informacją publicznie dostępną na stronach internetowych poszczególnych Regulatorów.
Przychody TGE z obrotu energią elektryczną oraz innych towarów giełdowych wynikają z pobieranych opłat, zawartych w publicznie dostępnym Regulaminie Rynku Towarów Giełdowych zatwierdzanym przez Komisję Nadzoru Finansowego.
Mechanizm łączenia rynków RDB (XBID)
Rozwiązanie XBID opiera się na wspólnym systemie informatycznym, posiadającym jedną, wspólną książkę zleceń (Shared Order Book – SOB), moduł zarządzania zdolnościami przesyłowymi (Capacity Management Module – CMM) oraz moduł rozliczeń technicznych i finansowych (Shipping Module – SM).
XBID umożliwia kojarzenie zleceń uczestników rynku w systemie ciągłym ze zleceniami złożonymi w analogiczny sposób przez uczestników rynku w dowolnej innej strefie w zasięgu projektu, o ile tylko dostępne są zdolności przesyłowe.